علاوه بر اين‌ها ، گاهى براى آن حضرت پيش مىآمد ؛ امامت نماز جمعه را فراموش مىكرد و يا در نماز بعضى تفاصيل را كه خود مخالف صحّت آنها بود ، مىافزود ، دراين‌باره بخارى روايت مىكند : « [ يك روز ] پيامبر اسلام نماز را داد ، گفتند : يا رسول اللّه ! آيا در نماز اتّفاقى افتاده است ؟ فرمود : چه اتّفاقى ؟ گفتند : شما نماز را چنين و چنان خوانديد ، پيامبر روى پاهايش نشست و رو به قبله كرد و دو سجده به‌جا آورد سپس سلام داد و رو به ما كرد و فرمود : اگر در نماز اتفاقى افتاد ، به شما خبر مىدهم ، ولى من هم مثل شما بشرم ، مثل شما من هم فراموش مىكنم ، اگر فراموش كردم ، يادآورى كنيد . . . « 1 » بنابراين پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در موضع معيّنى اعلام مىكند كه معصوم است ؛ آنجا كه امرى را - چنان‌كه ديديم - به عنوان رسول خدا ابلاغ مىكند و چون رسالتش را ابلاغ كرد و براى مردم توضيح داد و در ذهن مردم به وديعت نهاد ، البتّه كه نارسايى فطرى همواره با آگاهى انسان - به هر مقدار كه عقلش هم قوى و هوشمند باشد - برخورد دارد و ممكن است در نزد وى ظاهر شود ،

--> - 10 / 143 و 149 ؛ سنن ابن ماجه ، 2 / 277 ، حديث 2317 ؛ سنن ابو داود ، 3 / 301 ، حديث 3583 ؛ سنن ترمذى ، 3 / 624 ، حديث 1339 ؛ سنن نسايى ، 8 / 232 ، از امير المؤمنين عليه السّلام رسيده است كه فرمود : « رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در بين مردم با دلايل و بينّه و سوگند ، در دعاوى قضاوت مىكرد ، و چون درخواست‌ها و مظالم زياد شد ، فرمود : اى مردم همانا من بشرىام . . . » ر . ك : وسائل الشّيعه ، 18 / 169 و كتاب‌هاى فقهى و حديثى . ( 1 ) - نمىدانم چگونه نويسندهء كتاب به اختلاف دانشمندان ، فقها ، به‌ويژه متكلّمان دربارهء اين حديث و نظاير آن با اختلاف در عبارات و اختلاف نسبت توجّه نكرده است ؛ گاهى حديث را به صاحب دو دست و گاهى به صاحب دو دست چپ و گاهى هر دو با هم و در روايتى به يكى و در جايى به خرباق و در ديگرى به مردى از سليم و در ديگرى به سلمى و نظاير اين‌ها نسبت داده‌اند . از اين‌رو برخى حديث را به خاطر تفاوت زياد الفاظ و ناهنجارى متن ، از اصل رد كرده‌اند ؛ گاهى نوشته‌اند در نماز عصر اتّفاق افتاده و گاهى در نماز عشا و گاهى در يكى از نمازهاى مغرب و عشا و سخن دربارهء دو سجدهء سهو نيز از اين قرار است ، از اين‌رو بعضى كتاب مستقلّى در سهو النّبى نوشته‌اند و بعضى رد كرده‌اند ، خلاصه آنكه سهو و خطاى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - به‌طورى كه بعضى تصوّر كرده‌اند - پذيرفته نيست . با اختلافاتى اين حديث در كتاب‌هاى ذيل نقل شده : صحيح بخارى ، 1 / 122 و 173 و 2 / 85 و 8 / 170 ؛ صحيح مسلم ، 1 / 403 ، حديث 97 - 102 ؛ مسند احمد ، 2 / 234 - 459 ؛ السنن دارمى ، 1 / 351 ؛ موطأ مالك ، 1 / 93 حديث 58 - 60 ؛ سنن ابن ماجه ، 1 / 383 حديث 1213 ؛ سنن نسايى ، 3 / 20 - 26 ؛ كتاب الام شافعى ، 1 / 123 - 126 ؛ السنن الكبرى ، 2 / 335 ؛ ارشاد السّارى ، 2 / 365 ؛ صحيح البخارى بشرح كرمانى ، 4 / 142 ؛ عمدة القارى ، 4 / 262 ، حديث 139 ؛ فتح الرّبانى ، 3 / 140 . علاوه بر اين‌ها ر ك : كتاب‌هاى كلامى در مبحث عصمت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم .